W.B. Yeats

Η αναμόρφωση του Θεάτρου, 1903

Πιστεύω πως το θέατρο πρέπει να αναμορφωθεί, πρέπει να υπάρξει αναμόρφωση του θεάτρου ως προς τα θέματά του, τον λόγο, την υποκριτική, την σκηνογραφία. Με άλλα λόγια, στο θέατρο, δεν υπάρχει τίποτα σωστό αυτήν τη στιγμή.

Πρώτον. Πρέπει να γράψουμε ή να ανακαλύψουμε έργα που θα κάνουν το θέατρο χώρο πνευματικής διέγερσης -ένα χώρο στον οποίο το πνεύμα θα απελευθερώνεται, όπως απελευθερωνόταν στα θέατρα της Ελλάδας, καθώς και στα θέατρα της Αγγλίας και της Γαλλίας σε ορισμένες μεγάλες στιγμές της ιστορίας τους, και όπως απελευθερώνεται σήμερα στην Σκανδιναβία. Αν θέλουμε να το πετύχουμε αυτό, πρέπει να μάθουμε ότι η ομορφιά και η αλήθεια είναι πάντα αυτοσκοπός και ότι η επιδίωξή τους προσφέρει μεγαλύτερη υπηρεσία στην πατρίδα απ' όσο τα συγγράμματα στα οποία εμπεριέχεται η μία από τις δύο και τα οποία υπηρετούν φαινομενικά ένα σκοπό. Αναμφίβολα, πλησιάζουμε πιο εύκολα στην αλήθεια και την ομορφιά όταν δινόμαστε σε ένα σκοπό με όλη μας την καρδιά. Πρέπει όμως να θυμόμαστε πως όταν η αλήθεια και η ομορφιά ανοίγουν το στόμα τους για να μιλήσουν, όλα τ' άλλα στόματα οφείλουν να σιωπούν. Η αλήθεια και η ομορφιά κρίνουν, δεν επιδέχονται κρίση. Δικαιώνουν, δεν έχουν ανάγκη δικαίωσης [...]

Εάν ένας συγραφέας δεν είναι σε θέση να οργανώσει σε μία μόνο πράξη μεγάλο μέρος μιας σύνθετης ζωής, το έργο του δεν θα προκαλέσει την προσοχή του κοινού και δεν θα μείνει στην μνήμη. Αλλά εάν ο συγγραφέας δεν είναι ερωτευμένος με τις λέξεις, τότε από το έργο του θα απουσιάζει η εκλεπτυσμένη κίνηση του ζωντανού λόγου, που αποτελεί το κύριο ένδυμα της ζωής. Και είναι λόγω αυτής της απουσίας που, για τους λάτρεις του ωραίου, οι μεγάλοι ρεαλιστές φαίνονται σοφοί γι' αυτήν και ίσως για την επόμενη γενεά, όχι όμως και για όλες τις επόμενες γενεές.

Δεύτερον. Εάν όμως θέλουμε να ξαναδώσουμε στις λέξεις το κύρος τους, οφείλουμε να καταστήσουμε τον λόγο σημαντικότερο και από την κίνηση πάνω στη σκηνή [...]

Τρίτον. Πρέπει να απλοποιήσουμε την υποκριτική, κυρίως στο ποιητικό θέατρο αλλά και στο θέατρο πρόζας, που είναι απομακρυσμένο από την αληθινή ζωή[...] Πρέπει να απαλλαγούμε από οτιδήποτε σπασμωδικό, οτιδήποτε απομακρύνει την προσοχή από τον ήχο της φωνής ή από τις λίγες στιγμές έντονης έκφρασης, είτε αυτή αποδίδεται με την φωνή είτε με τα χέρια. Πρέπει κάθε τόσο να αντικαθιστούμε τις κινήσεις που βλέπει το μάτι με τις ανώτερες κινήσεις που θεάται η καρυδιά, τις ρυθμικές κινήσεις που μοιάζουν σαν να ρέουν προς την φαντασία αναδυόμενες από κάποια ζωή βαθύτερη απ' αυτήν της ψυχής κάθε ατόμου.

Τέταρτον. Όπως ακριβώς είναι απαραίτητο να απλοποιήσουμε τις χειρονομίες έτσι ώστε να συνοδεύουν τον λόγο και να μην τον ανταγωνίζονται, κατά τον ίδιο τρόπο είναι απαραίτητο να απλοποιήσουμε όχι μόνο την μορφή αλλά και το χρώμα των σκηνικών και των κοστουμιών. Κατά κανόνα, ένα μόνο χρώμα πρέπει να κυριαρχεί ώστε τα πρόσωπα του έργου, όπου κι αν στέκονται, να μπορούν να εναρμονίζονται μ' αυτό και να προκαλούν την προσοχή μας. Με άλλα λόγια, πρέπει να δούμε το σκηνικό όχι όπως βλέπει κανείς ένα τοπίο, αλλά σαν να ήταν φόντο ενός πορτρέτου, κι αυτό γίνεται ιδιαίτερα αναγκαίο σε μια μικρή σκηνή, που μόλις γεμίσει διαλύονται και χάνονται οι ζωγραφισμένες μορφές στο βάθος. Ακόμη κι αν έχει κανείς να αναπαραστήσει δέντρα ή λόφους, πρέπει να τα αντιμετωπίσει, στις περισσότερες περιπτώσεις, διακοσμητικά, κάτι ελάχιστα παραπάνω από ένα διακριτικό σχέδιο. Τίποτα το περιττό δεν πρέπει να υπάρχει, τίποτα που να αποσπά την προσοχή από τον λόγο και την κίνηση. Η τέχνη φτάνει στα ύψη όταν είναι ανθρώπινη. Η ελληνική υποκριτική ήταν σπουδαία, επειδή έκανε τα πάντα με την φωνή, και η σύγχρονη υποκριτική μπορεί να γίνεται σπουδαία όταν κάνει τα πάντα με την φωνή και την κίνηση. Μια τέχνη όμως που τα καταπνίγει όλα αυτά με κακή ζωγραφική, με αμέτρητα χτυπητά χρώματα, με συνεχείς σπασμωδικές μιμήσεις της επιφάνειας της ζωής, είναι τέχνη μιας ανθρωπότητας σε παρακμή, μια τέχνη σε παρακμή.

Επιστροφή