Αναπαράσταση του ανείπωτου

Γράφει η ΣΩΤΗΡΙΑ ΜΑΤΖΙΡΗ

[...]

Κρίνοντας από τις επιλογές του θεάτρου «Μνήμη» φαίνεται πως το «ανέφικτο» αποτελεί ισχυρό κέντρισμα για τον ιδρυτή του, Μιχάλη Βιρβιδάκη. Η παράσταση έδειξε πως η περίφοβη τήρηση των κανόνων προσιτότητας δεν τον αφορά και η θεατροποίηση ενός ημιτελούς, εσωστρεφούς, κεντροευρωπαϊκού μυθιστορήματος ήταν μάλλον ένα ρίσκο που πήρε με πολύ κέφι.

Στη σκαλιστή τραπεζαρία της γιαγιάς Βιρβιδάκη και κατόπιν στη διπλανή αίθουσα (το πατρογονικό, μεταποιημένο από τον ίδιο σε θέατρο με στοργή και γνώση), δύο ηθοποιοί μεταφέρουν ρόλους, σκέψεις, επιστολές, περιγραφές τοπίων. Εμφανώς ωριμότεροι από τη συνάντησή μας το 2000, με δουλεμένη κίνηση, ηχόχρωμα, ρυθμούς, ύφος, ο Παναγιώτης Χρυσανθόπουλος και η Δέσποινα Πολλαναγνωστάκη αναλαμβάνουν το γενναίο καθήκον τους με κατάνυξη. Ορθιοι, ακίνητοι, απέναντί μας και ανάμεσά μας, αφηγούνται ψιθυριστά, με απέραντη πολυτέλεια χρόνου, έναν εσωτερικό μονόλογο που τρέχει αλύπητα.

Όμως οι λέξεις δεν είναι το παν. Γι' αυτό, ήχοι από θαλασσοπούλια, βοή ερήμου, σφυρίγματα τρένων, αραβικοί λαρυγγισμοί, Σοπέν, Lieder, αμανέδες (σύνθεση ήχων Δημήτρη Ιατρόπουλου, μουσική επιμέλεια Λίλας Τρουλλινού) αναλαμβάνουν με τέχνη να υποδηλώσουν εικόνες του έξω κόσμου: Βιέννη, Αίγυπτος, νυχτερινές διαδρομές, αρχοντικά με οσμή κλεισούρας, σιωπηλές αφρικανικές έρημοι.

Πώς να εκλάβει κανείς όλες αυτές τις αντιφατικές μεταξύ τους φράσεις; Είναι η φυσική παρουσία του άνδρα πάνω στη σκηνή πραγματική ή είναι μόνον ένα είδωλο, πλάσμα της φαντασίας της εγκαταλειμμένης γυναίκας; Μήπως το έργο είναι απλώς ένα ζωντανό όνειρο; Και ο άνδρας που εκείνη ονειρεύεται; Όταν ο άνδρας εμφανίζεται στη δεύτερη πράξη του έργου πάνω στη σκηνή μαζί με μια νεαρή κοπέλα (το κορίτσι, όπως ονομάζεται στη διανομή του έργου), ο θεατής εύκολα μπορεί να βγάλει το συμπέρασμα ότι το κορίτσι έχει ήδη πάρει τη θέση της γυναίκας και πρόκειται μάλιστα να μετακομίσει στο διαμέρισμά της. Τους ακούμε που συζητούν πριν μπουν στο δωμάτιο, ενώ η γυναίκα βρίσκεται ακόμα πάνω στη σκηνή. Το κορίτσι μοιάζει να αμφιβάλλει αν έχει το δικαίωμα να είναι εκεί: «Θα φύγω αν δεν έρθεις».

Χωρίς ευκολίες

Δεν είναι μια παράσταση που παρακολουθείται με ευκολία. Ο θεατής καλείται να συναρτήσει τις λεπτομέρειες, τις σφραγισμένες από διανοητική και συναισθηματική ταραχή. Στον χείμαρρο του λόγου υπάρχουν σημεία τόσο ανηλεώς ειλικρινή που ταράζουν βαθιά. Η περιγραφή της πλήρους παράδοσης της Φράντσα στον ψυχίατρο-σύζυγό της και στην αρρώστια της αποτελούν σπάνιες διεισδύσεις στο άλγος της ανθρώπινης ψυχής και μια εξόχως θαρραλέα καταγραφή της προσωπικών βιωμάτων τής Μπάχμαν, τα οποία η μινιμαλιστική σκηνοθεσία αντιμετωπίζει με ευαισθησία και αισθητική λεπτότητα.

Ωστόσο, η «Περίπτωση Φράντσα» είναι ένα παραλήρημα που εδώ κι εκεί γίνεται πολύ πληκτικό. Κάτι που η σκηνή διογκώνει. Η απόπειρα του Μιχάλη Βιρβιδάκη (σκηνοθεσία, θεατρική διασκευή, εικαστική αντίληψη) να αναπαραστήσει το ανείπωτο και το μυστηριακό μιας ζοφερής κατάθεσης ζωής, χωρίς φτιασίδια, μέσα από άκρως στατικούς έως υπνωτιστικούς μονολόγους, είχε τις δύσκολες στιγμές της.

Όμως ανεξάρτητα από τις όποιες απώλειες, η τόλμη ενός θεάτρου να παραβγεί στην τρέχουσα «ψυχαγωγία» με φιλέρευνες αναζητήσεις και με γνώμονα την ποιότητα, είναι διπλά πολύτιμη όταν αυτό γίνεται στην περιφέρεια. Άλλωστε, η γεμάτη αίθουσα έδειξε πως υπάρχουν και τα μυστικά Χανιά που ενδιαφέρονται για τέτοιου είδους γυμνάσια

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 04/05/2007

Επιστροφή